|
الف ) آرامگاههای شاهان هخامنشی
1. آرامگاه خشایارشا ( 0445-486 پیش از میلاد) : آرامگاه تکی در دیوارهی زاویهی کوه که نقش برجستهی این آرامگاه ار لحاظ سنگ تراشی از ظرافت خاصی برخوردار است ، زیرا در زمان این شاه هنر هخامنشیان به اوج تکامل خود رسیده بود.
2. آرامگاه داریوش بزرگ (486-522 پیش از میلاد) : نخستین آرامگاه بر دیوارهی روبه رویی کوه در سمت راست.
3. اردشیر اول (424-465 پیش از میلاد): آرامگاه بعدی در سمت چپ آرامگاه داریوش بزرگ مربوط به اردشیر اول است که پس از خشایارشا بر تخت نشست.
4. داریوش دوم (405-424 پیش از میلاد): سومین و آخرین آرامگاه در سمت چپ بر دیوارهی روبرو.
نمای جلویی آرامگاهها چه در نقش رستم چه در پارسه (تخت جمشید) ، سه بخش افقی دارد ، بخش بالایی به نمایش  یک صحنه از مراسم دینی و درباری اختصاص یافته ، بخش مستطیل شکل میانی به شکل چلیپای بزرگی به تمامی نما داده و ورودی آرامگاه است و بخش پایینی صاف و خالی از نقش است.
در بخش بالایی نقش شاه دیده میشود که لباس پارسی به تن دارد که در سمت چپ روی یک سکوی سه پلهای ایستاده است و به شعلهها آتش روبروی خود مینگرد ، در دست چپ کمان گرفته و دست راستش را با کف باز به سوی آتش بلند کرده است.
در گوشهی بالا سمت راست ، نشان گردی است با خط منحنی که شاید مظهرخورشید و هلال ماه باشد ، در بالای  همان ، نقش انسان بالدار ( فر شاهی به نظریهی شاپور شهبازی) دیده میشود ، و شماری از افسران پارسی و مادی یا بزرگزادگان ایرانی در کنار ایستادهاند. هم شاه و هم آتشدان روی تخت شاهی قرار دارند که نمایندگان 28 کشور تابعه به عنوان تخت رانان آن را روی دستهای خود بلند کردهاند.
زادگاه یکایک تخت رانان بر مبنای لباس محلی آنها قابل شناسایی است.
در آرامگاه داریوش بزرگ سنگ نبشتهای پشت نقش شاه و همچنسن میان دو نیمه ستون مرکزی دیده میشد که در آن از یکایک تخت رانان نام برده شده ، در این سنگ نبشته داریوش بزرگ خود را معرفی کرده و سپس میگوید:
" ... داریوش شاه گوید : بخواست اهورامزدا این است سرزمینی هایی که بجز پارس بر آنها فرمان راندم ، مرا خراج گذاردند ، آنچه از سوی من به آنها گفته شد انجام دادند ، قانون من است که آنها را نگه داشت : ماد ، ایلام (عیلام) ، پارت ، هرات (آریا) ، بلخ ، سُغد ، خوارزم ، زَرَنگ ، رُخَنج ، سَتَه گوش ، قندهار ، هند ، سکاهای هو نوش ، سکاهای تیز خود ، بابل ، آشور ، عربستان ، مصر ، ارمنستان ، کاپادوکیه ، سارد ، یونان ، سکاهای آن سوی دریا ، مقدونیه ، یونانیهای سپر بر سر ، لیبی ، حبشه ، مکا ، کاریها.
.... اگر میاندیشی که چند است شمار کشورهایی که داریوش شاه زیر فرمان داشت ، پس نگارهها را بنگر که اورنگ مرا بر دوش دارند ، آنگاه خواهی دانست که نیزهی مرد پارسی بسی دورتر جای رفته است و بسی دور از پارس رزم جسته و نبرد آورده است.
گوید داریوش شاه : آنچه انجام شد ، همه را بخواست اهورامزدا کردم ، اهورامزدا مرا یاری داد ، اهورامزدا مرا و سرای شهریاریام و این کشور را از آسیب دور بدارد. این را من از اهورامزدا خواهانم ، این را اهورامزدا بمن بدهد.
ای مرد فرمان اهورامزدا برایت ناگوار نباشد ، راه راست را ترک نکن ، خشونت نکن. "
ضمنا با کمی دقت میتوان دید که پایههای اورنگ شاه چند انگشتی از زمین بلند شده است ، یعنی به حرکت در آمده است.
بخش مربع شکل میانی آرامگاه که در همهی آرامگاهها یکسان است بنای جلویی یک ایوان از کاخ هخامنشی را نشان میدهد. ستون هایی نیز دیده میشود كه دارای سرستون گاو دو سر مانند سرستونهای پارسه (تخت جمشید) است. تعدادی شیر غـُران در پایین نقشها دیده میشود كه با یك دسته گل نیلوفر آبی (لوتوس) تزیین شده است. درگاهی میان دو ستون میانی که به داخل آرامگاه راه دارد به چهار بخش افقی تقسیم شده است. سه بخش بالایی از سنگ بوده و بخش پایینی به عرض 1/5 متر از دو لنگه در تشکیل شده که بر پاشنهی در میگشتند. بیشک برای این بوده که در آرامگاه پس از دفن شاه برای همیشه بسته شود ، اما با گذشت زمان و شاید اندکی پس از شاهنشاهی هخامنشی آرامگاهها یکی پس از دیگری گشوده شده و آثار گرانبهایی که در آنها بوده به تاراج رفته.
داخل آرامگاهها با هم اندکی تفاوت دارند ، ولی به طور کلی از دو یا سه دهلیز با سقف مقعر به پهنای 2 متر و درازای 5 تا 8 متر و ارتفاع 4 متر از کف آرامگاه تشکیل شده اند. در هر دهلیز یک تابوت تو خالی از دو قطعه سنگ قرار دارد. یکی برای جسد بوده و دیگری درپوشی محدب شکل که روی تابوت گذاشته شده بود.
راهروی داخل آرامگاه داریوش بزرگ به درازای 18/72و پهنای 3/70 متر است. در این آرامگاه 9 تابوت سنگی وجود دارد كه در یك ردیف از سنگ كنده شده و به داریوش بزرگ (داریوش اول) ، شهبانو و دیگر بستگان او تعلق دارد. درازا این تابوتها 2/10 ، ژرفای آنها 1/5 و پهنای آنها هم 1/5 متر میباشد و ضخامت سنگ هر یك حدود 72 سانتیمتر است.
  
|
